Маргааш “Хадан гэрийн соёл” үзэсгэлэн нээлтээ хийнэ

“Хадан гэрийн соёл” гэх өвөрмөц нэртэй үзэсгэлэнг маргааш буюу 2017 оны 5 дугаар сарын 3-ны 11.30 минутад Монголын үндэсний музейн түр үзэсгэлэнгийн танхимд нээж, 2 сарын турш олон нийтэд үзүүлэхээр төлөвлөөд байна.

Монголын нууц товчоонд

…Хан Тоорил би
Ханат гэрээс салж
Хадат гэрт очвол
Хамаг хураасан улсыг минь
Харж хамгаалж байх хүн
Хаана хэн байх билээ?… хэмээн халаглан өгүүлсэн байдаг нь Дундад эртний нүүдэлчдийн өтгөс дээдсээ тэнгэрт үдэх нэгэн заншлыг тодхон сануулна. Сүүлийн 20 гаруй жилд хийсэн эртний судлалын үр дүнд Монгол орны уул нуруудын хадны агуй, хөмөгт нууцлан хөдөөлүүлсэн эртний хүмүүсийн оршуулга, түүхэн олдворууд цөөнгүй олдсоор байна.

Хадны оршуулгаас гарсан олдворууд нь маш сайн хадгалагдаж үлдсэн байдгаараа бусад эртний дурсгалаас нэн онцгой, судалгааны чухал ач холбогдолтой байдаг. Энэ удаагийн үзэсгэлэнд Монгол Алтайн нурууны бүс нутаг буюу Ховд аймгийн Мянгад сумын нутаг Урд улаан үнээт уулаас 2015 онд Монголын үндэсний музейн судлаачид, Мөнххайрхан сумын нутаг Үзүүр гялан хэмээх газраас 2016 онд Ховд их сургуулийн судлаачид тус тус илрүүлэн судалж буй хоёр хадны оршуулгаас гарсан хосгүй үнэт түүхэн олдворуудыг дэлгэн үзүүлэхээр бэлджээ. Энэхүү үзэсгэлэнг зохион байгуулж, олон түмний хүртээл болгож байгаа судлаачид маш эртний сонирхолтой түүхэн дурсгалуудыг нэрлэж байна.

Урд улаан үнээт уулын дурсгалаас нэхий дээл, доргоны арьсан дах, арьсан өмдтэй эрэгтэй хүний хатмал шарил, эмээл хазаар, хутга, нум сум, саадаг, хоромсого, арьсан ууттай модон тоглоом, адууны зүлд зэрэг урьд өмнө олдож байгаагүй олон сонирхолтой олдворууд гарсныг үзүүлэхээр зэхжээ. Судлаачдын урьдчилсан байдлаар таамаглаж байгаагаар уг олдворууд Нирун улсын үед буюу НТ-ын IV-VI зуунд холбогдох юм байна.

Харин Үзүүр гялангийн дурсгалаас дэлхий нийтэд “аdidas” хэмээн алдаршаад байгаа гутал, олон төрлийн малгай, дээл хувцастай, эмэгтэй хүний хатмал шарил, хазаар, хударга, хөмөлдөргөтэй бүрэн эмээл бүхий бүтэн морь бусад олон тооны ховор үнэт олдворууд гарсан. Эдгээрийг судлаачид олдворын харьцуулалт болон лабораторын судалгааны үр дүнд тулгуурлан Хятаны үед буюу НТ-ын Х зууны үед холбогдохыг тогтоогоод байна. Эдгээр үнэт ховор олдворуудыг Соёлын өвийн төвийн мэргэжилтэн, сэргээн засварлагч нар сэргээн засаж, бэхжүүлсэн бөгөөд нийт 70 орчим эд өлгийн зүйлсийг бүрэн эхээр нь тус үзэсгэлэнд дэлгэн үзүүлж,олны нүдийг хужирлахаар бэлэн болгосон байна.

УРД УЛААН ҮНЭЭТ УУЛЫН ЗАРИМ ОЛДВОРУУД

ҮЗҮҮР ГЯЛАНГИЙН ЗАРИМ ОЛДВОРУУД

Ж.Баярсайхан