Эмгэнэл

2020 оны 05-р сарын 13 өдөр, 13 цаг 30 минутад нийтэлсэн (Сэтгэгдэл үлдээх )
96149199_3430992283594888_1998664732000649216_n

ДАРМАА БАТБАЯР
(1941-2020)

Монгол Улсын төрийн шагналт, Соёлын гавьяат зүтгэлтэн нэрт зохиолч Дармаа Батбаяр 2020 оны 05-р сарын 12-ны өдөр орчлонт ертөнцийн жам ёсоор номын агаар сэлгэж, ертөнцийн мөнх бусыг үзүүлж, Монголын урлаг соёл, утга зохиолын амьдралд нөхөж баршгүй хүнд гарз тохиолоо. Тэрээр бүхий л ухамсарт амьдралаа ард түмнийхээ соёл гэгээрлийн төлөө зориулсан бичгийн их билгүүн суутан байсан юм. Монгол хэлт сонгодог уран зохиолын их өв санд хүүрнэл зохиол, яруу найраг, жүжиг киноны зохиол, уран зохиол судлалын олон гайхамшигт бүтээл бичиж үлдээсэн ХХ-ХХI зууны Монголын орчин үеийн уран зохиолын туурвил зүйн сэтгэлгээний шинэчлэгч, уран сайхны үнэлэмжийн шинэ хэм хэмжээг тогтоогч байлаа. Тэрээр өөрийн уран бүтээл, үйл хэргээрээ Монголын уран зохиолын бүхэл бүтэн 3 үеийг хүмүүжүүлэгч, үлгэрлэн дагуулагч, нэрт сурган хүмүүжүүлэгч багш байсан юм.
Боржигон-Од овогт Дармаа Батбаяр нь 1940 оны Луу жил Дундговь аймгийн Дэлгэрхангай сумын нутагт “Их Номгоны үзүүр” хэмээх газар төржээ. Сурвалжит гэр бүлээс гаралтай тэрээр бага наснаасаа эрдэм номонд шамдан суралцаж, уран зохиолд шимтэн дурлаж, авьяас билгээ хөгжүүлж, сурч судлахын үлгэр жишээг бидэнд үзүүлсээр иржээ. Тэрээр бага дунд сургууль, Москва хотод Геологийн дээд сургууль, МУИС-ийн геологийн анги, 1977-1979 онд М.Горькийн нэрэмжит Утга зохиолын дээд сургуулийн дээд курс төгссөн ашигт малтмалын инженер, мэргэжлийн зохиолч хүн байсан юм. Ажил хөдөлмөрийн гараагаа хайгуулын хээрийн ангид геологичоор эхэлж, 1970 онд Монгол Телевизид редактор, 1974 оноос Соёлын яаманд жүжиг киноны хэлтэст мэргэжилтэн, 1979 оноос МЗЭ-ийн “Утга зохиол, урлаг” сонины утга зохиолын ажилтан, 1980 оноос “Цог” сэтгүүлийн нарийн бичгийн дарга, 1986-1990 оны хооронд Соёлын яамны мэргэжлийн зохиолч, жүжиг киноны хэлтсийн дарга, 1990 оноос “Ил товчоо” сонины ажилтан, 1995 оноос Монгол мэдлэгийн дээд сургуулийн багш, 1998 оноос кино урлагийн “Бэрс” дээд сургуулийн багш, 2000 оноос ”Их Монгол” дээд сургуулийн тэнхимийн эрхлэгч, багш, 2016 оноос “Шинэ Монгол” сургуулийн зөвлөх багшаар ажиллаж байлаа.
Сүүлийн хорь гаруй жил багшилж, уран зохиолын олон авьяастанг төрөн гаргаж, эрдэм судлалын бүтээл хийж, олон тооны илтгэл, хэлэлцүүлэг зохиож, улмаар профессор цол хүртсэн байна. Түүний шавь нар эдүгээ монголын уран зохиолын хамгийн нөлөөтэй, гүн сэтгэлгээний хэсгийг тодорхойлж байна. Д.Батбаяр 1960 аад оны эхэн үеэс уран бүтээлээ эхэлж, 1965 онд “Гар”/хамтын/ нэртэй түүвэр нь хэвлэгдсэн бол түүнээс хойш “Жаргалын найман морь”/1975/, “Аниргүй эрвээхэй”/1983/, “Тэнгэрийн царай”/1987/, “Айсуй баярын зөн”/1990/, “Саахалтын нууранд ангир дуугарна” /1990/, ”Амрагийн тэнгэр”/2000/, “Чамд аз жаргал хүсье”/2012/, “Давалгаа бас дахин давалгаа”/2015/, “Навчисын хүүрнэл”/2017/ зэрэг олон бүтээл хэвлүүлсэн нь орчин цагийн монголын соёлын амьдралын содон үзэгдэл болжээ. Түүнээс гадна “Цахилж яваа гөрөөс”/1984/, “Мемонтог бүтээхүй” /2001/, “Ийнгаа миний хээр тал”/2012/, “Мөнхөөр савласан мөнх бус”/2004/ зэрэг хүүрнэл зохиолын томоохон бүтээлүүд бичиж, “Шувуу бүхэн жаргалтай” /1983/, “Хайрыг хайрла”/2000/ жүжгийн түүвэр, “Ирэх өдрүүдийн нар сар”/1987/ яруу найргийн ном хэвлүүлжээ. Уран бүтээлийн амжилт гаргасны учир 1988 онд “Хайрыг хайрлаа”,” Мартагдсан аялгуу” жүжгийн зохиол бичсэн учир МЗЭ-ийн шагнал, 1998 онд “Цахилж яваа гөрөөс” тууж бичсэний учир Монгол Улсын төрийн шагнал, 2008 онд шилдэг жүжгийн зохиолууд бичиж, орчин цагийн театрын урлагт үнэтэй хувь нэмэр оруулсны учир Монгол Улсын соёлын гавьяат зүтгэлтэн цолоор шагнуулсан юм. Түүний сүүлийн үед бичсэн ”Бүтээхүйн зүй тогтол, сайханыг бүтээх нууц”, “Сайханыг бүтээхүйн нууц” зэрэг уран сайхны сэтгэлгээ, туурвилзүйн чиглэлийн бүтээлүүд нь олон уншигчдын бахдал талархлыг хүлээсэн юм. Зохиол бүтээлүүд нь Орос, Болгар, Япон, Хятад, Англи, Вьетнам, Латви зэрэг дэлхийн 10 орчим улсын хэлээр орчуулагдаж, монголын уран зохиолыг дэлхийд сурталчлахад ихээхэн хувь нэмэр оруулсан билээ. ХХ зууны монголын уран зохиолын сонгодог бүтээлийн нэг ” Цахилж яваа гөрөөс” туужаар бүтээсэн “Цахилж яваа гөрөөс” кино нь 1995 онд Азийн шилдэг киногоор шалгарч, Япон улсын Токио хотод зохиогдсон кино наадамд амжилттай оролцож, 1996 онд Энэтхэг улсын Дели хотод болсон Азийн шилдэг киноны наадамд шалгарсан байна. “Мартагдсан аялгуу” жүжиг нь 1987 онд Вьетнам хэлээр орчуулагдаж Ханой хотын Олон Улсын Их Театрын тайзнаа тоглогджээ. “Хөхэлдэй хүүгийн үлгэр” жүжиг нь 1990 онд ОХУ-ын Москва хотын хэд хэдэн театрт тоглогдож, Олон Улсын Театрын наадамд оролцож байжээ. Тэрээр хүлээн зөвшөөрөгдсөн үндэстний хэмжээний сонгодог зохиолч төдийгүй Жан Батист Мольер, Морис Метерлинк, Жан Поль Сартр, Кобэ Абэ зэрэг дэлхийд алдартай зохиолчдын олон бүтээлийг эх хэлнээ орчуулсан орчуулагч байлаа.
Нэрт зохиолч, багш Дармаа Батбаяр нь уран зохиолын бүхий л төрлөөр жигд туурвиж, монгол хэл соёл, язгуур өв уламжлалыг хадгалах түгээн дэлгэрүүлэхэд өөрийн уран бүтээлээрээ илэрхий нөлөө үзүүлсэн билээ. Монголчуудын оюун санааны амьдралд цогцлуулсан түүний бүтээлүүд цаг цагт улам гэрэлтэж, цаглашгүй цаг хугацааг туулах нь дамжиггүй. Үнэнч шударга чигч зан чанар, сурч мэдэхийн төлөөх насан туршийн тэмцэл, хүнийг хайрлах, хүний төлөөх чин сэтгэл бидний оюун санаа, зүрх тархинд өнө мөнхөд ү үрд үлдэх болно. ТА МИНЬ хүмүүний ертөнцөд заяагаар төрсөн хөх тэнгэрийн харьяат билээ.

УМ МАНИ БАД МЭ ХУМ

МОНГОЛЫН ЗОХИОЛЧДЫН ЭВЛЭЛ
“УТГА ЗОХИОЛ УРЛАГ” СОНИН
“ЦОГ” СЭТГҮҮЛ

Танд таалагдаж байвал LIKE хийгээрэй. Баярлалаа

АНХААРУУЛГА: Уншигчдын бичсэн сэтгэгдэлд ОНЦЛОХ.МН хариуцлага хүлээхгүй болно. ОНЦЛОХ.МН сайт ХХЗХ-ны журмын дагуу зүй зохисгүй зарим үг, хэллэгийг хязгаарласан тул Та сэтгэгдэл бичихдээ бусдын эрх ашгийг хүндэтгэн үзнэ үү.

Сэтгэгдэл үлдээх