“ЭРДЭНЭТ”-ийг эзэмшихийг санаархсан Д.Эрдэнэбилэгийн эргэн тойрон дахь“НО”

Зэсийн олборлолт, бая­жуулалтаараа Ази тивдээ томоохонд тооцогддог “Эр­дэнэт” үйлдвэрийн 49 хувийг улсын өмч болгох асуудлыг УИХ-ын чуулганаар хэлэлцэж, олонхийн саналаар дэмжсэн билээ. Худалдан авалттай холбоотой асуудлыг шалгах Хууль зүйн байнгын хорооны Ажлын хэсгийн дүгнэлтээр ОХУ-ын төрийн өмчийн “Ростех” компаниас 400 сая ам.доллараар худалдан ав­сан уг тохиролцоог Үндсэн хууль, Компанийн тухай болон Засгийн газрын тухай хуулийг зөрчсөн гэж мэдээлсэн. Түүгээр ч зогсохгүй “саалийн үнээ”-г хувааж идэх гэсэн “Монголын зэс” корпорацийн худалдан авалтын 400 сая ам.долларын хөрөнгийг маа­паантай ар­гаар босгосныг холбогдох албаны дүгнэлтэд тусгасан байдаг.

Энэ талаар ажлын хэсгийн ахлагч, Хууль зүйн байнгын хорооны дарга Ш.Раднаасэд “УИХ-ын Хууль зүйн байнгын хорооноос өнгөрсөн оны арваннэгдүгээр сарын 8-ны өдөр “Эрдэнэт үйлдвэр” ХХК-ийн болон “Монголросцветмет”-ийн 49 хувийг “Монголын зэс” корпорацид худалдсантай холбоотой асуудлаар ажлын хэсэг гарч, шалгасан. Уг шалгалтын зорилго гурван үндсэн чиглэлийг хамарлаа. Нэгдүгээрт, Ч.Сайханбилэгийн Засгийн газар хууль тогтоомж зөрчсөн үү, гаргасан шийдвэр нь хууль зүйн хувьд үндэслэлтэй байсан уу гэдэг. Удаах нь 49 хувийг худалдаж авсан банкны хөрөнгийн эх үүсвэр хууль ёсны байсан эсэх, мөн банктай холбоотой худалдан авалт болон татвар, “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 2016 оны зургаадугаар сарын 30-наас арваннэгдүгээр сар хүртэл хийсэн гүйлгээг шалгах хүрээнд ажлын хэсэг ажиллалаа. Асуудлыг шалгаж үзээд худалдан авах ажиллагаа хүчин төгөлдөр хуулийн хүрээнд явагдаагүй, хууль зөрчсөн гэсэн дүгнэлтийг гаргасан.Том агуулгаар нь дүгнэхэд, УИХ-аар хэлэлцэж шийдвэрлэх ёстой асуудлыг Засгийн газар дур мэдэн сонгуулийн хугацаа тулсан эгзэгтэй үед хүний нүднээс далдуур хийсэн нь хууль зөрчсөн үйлдэл болсон байна” хэмээн мэдэгдсэн юм.

“Монголын зэс” корпораци нь “Эрдэнэт”-ийн 49 хувийг авахын тулд гурван удаагийн гүйл­гээгээр 400 сая ам.долларыг шилжүүлсэн байдаг. Худалдан авах хөрөн­гө хэрхэн босгосон талаарх тэмдэг­лэлээс харахад, Худалдаа хөгжлийн банкны санхүүжилтээр 400 сая ам.долларыг төвөггүйхэн бий бол­гожээ. Худалдаа хөгжлийн банк Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэрийг концессийн гэрээгээр эзэмшдэг “Кью Эс Си” компанид 62.9 сая, “Рийвэрстон пропертис”-д 70 сая, “Юнайтед энержи систем”-д 70 сая, “Канетик”-д 68 сая ам.долларын зээл олгосон аж. Эдгээр нэр дурдсан компани банкнаас авсан мөнгөө “Монголын зэс” корпорацид шилжүүлж, мөнгийг хүлээн авсан корпораци нэг хоногийн дараа ОХУ-ын “Альфа” банк руу шилжүүлснээр тохиролцооны хэлцлийг баталгаа­жуулж, холбогдох 49 хувийг худалдан авчээ. Хууль бус худалдан авалт гэж үзэж буй шалтгаан нь Худалдаа хөгжлийн банк зээлийн хязгаар болох 70 сая ам.долларын босгыг давж, дүрэм зөрчиж 354 сая ам.долларын зээлийг “бүрхэг түүхтэй” компанид зориулан шил­жүүлсэн явдал юм. “Бүрхэг түүх”-тэй хэмээн тодотгож буй “Монголын зэс” корпораци анх 2012 онд “Жүмйерэ”, 2014 онд “Эм ди пи”, “Эн ди кэй” гэж нэрээ сольж, өнгөрсөн оны гуравдугаар сард дахин өөр­чилж “Монголын зэс” корпораци болсон, нэг гишүүнтэй компани аж.

Ажлын хэсгийн дүгнэлтэд хэд, хэдэн ноцтой баримтыг тусгасан байна. Тодруулбал, Худалдаа хөгжлийн банк, “Улаанбаатар банк”-ны хувьцаа эзэмшигч болон түүний шууд удирдлагад ажил­ладаг цөөн хүний нэр дээр зохиом­лоор үүсгэсэн дээрх хэдэн компанид Монголбанкнаас хууль бусаар олгосон зээл, Хөгжлийн банкнаас тус банкинд байршуулсан мөнгөн хөрөнгө, зарим аж ахуйн нэгжтэй байгуулсан концессын гэрээнд хууль бусаар өөрчлөлт оруулж, улсын төсвөөс гаргуулсан их хэмжээний мөнгө, түүнчлэн хадгаламж эзэмшигчдийн мөнгөн хөрөнгө зэрэг эх үүсвэрийг ашиглажээ. Түүнчлэн “Монголын зэс” корпораци Худалдаа хөгжлийн банктай зээлийн гэрээ байгуулахдаа “ирээдүйд бий болох орлого”, “Эрдэнэт” үйлдвэртэй байгуулсан Зэс худалдан авах гэрээ, “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувь, Өмнөговь аймагт ирээдүйд барих цахилгаан станц зэргийг барьцаалж зээл авснаас гадна тус банкны гүйцэтгэх захирал О.Орхоныг тус корпорацийг төлөөлсөн “Эрдэнэт үйлдвэр”-ийн ТУЗ-ийн гишүүнд томилсон аж. Мөн “Эрдэнэт” үйлдвэрт хууль бус хяналт тогтоосноос хойших хугацаанд орлогын ихээхэн хэсэг уг өмч хувьчлалын ард байх “нууц ноётон” Д.Эрдэнэбилэг гэх хүнтэй хамааралтай компаниудад шилжиж, тус үйлдвэрийн улсад төлж буй татварын хэмжээ эрс буурсан талаар тэмдэглэсэн байна. Тухайлбал, өнгөрсөн оны зургаадугаар сарын 27-ноос арваннэгдүгээр сарын 21 хүртэлх хугацаанд тус үйлдвэрийн орлогоос 2013 оны ногдол ашиг гэх 8.6 сая, 2012 оны ногдол ашиг 47.1 сая, “Монголын зэс” корпорацид гэрээний урьдчилгаа гэх 2.6 сая ам.доллар /нийт 58.3 сая/, “Кью-Эс-Сип” компанид гэрээний төлбөр 17 тэрбум, Хөтөлийн цемент шохойн үйлдвэрт 2.7 тэрбум төгрөгийг тус тус шилжүүлсэн талаарх албан дүгнэлтийг танилцуулсан юм.

“51:49”, “Төрийнх, хувийнх” гэж хуваагдан олны анхаарлыг татсан энэ сэдвийн хүрээнд улстөрчид хувийн байр сууриа илэрхийлсэн.УИХ-ын дэд дарга Ц.Нямдорж Хууль зүйн байнгын хорооны хуралдааны үеэр “Энд улсын хулгайлагдсан өмчийн асуудал яригдаж байна.Наад зах нь их хэмжээний мөнгө хулгайн замаар улсаас гаргаж авч түүгээрээ “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувийг худалдаж авсан.Тиймээс хууль ёсны өмчийн тухай ойлголт энд байхгүй.Өдөр шөнөгүй зүтгэж байж хөрөнгө босгосон компанийн өмчийг хураах тухай зүйл яриагүй.Албан тушаалын гэмт хэрэг, хулгайн тухай л яриад байгаа юм.Хэрэг үйлдсэн хүмүүс шийтгүүлж, төр өмчөө буцааж авах ёстой.Зөвхөн Монголбанкнаас гарсан мөнгөний хэмжээ нь гэхэд 360 тэрбум төгрөг шүү дээ.Мөн Засгийн газрын тогтоолд хүчээр өөрчлөлт оруулж байгаад Дарханы төмөрлөгийн үйлдвэрийг эзэмшиж байгаа ком­панид нь 90 сая ам.доллар өгчихсөн.Хууль зөрчсөн нь илэрхий байхад УИХ бүрэн эрхээ шүүхэд шилжүүлчихээд дуугүй суугаад байж болохгүй л дээ.Төрийн өмчийг ард түмний өмнөөс өмчлөгч нь УИХ байна гээд Үндсэн хуульд биччихсэн байдаг юм.Энэ эрхээ л хэрэгжүүлж байгаа хэрэг.Авлига, хээл хахуулийн сүлжээг Монголын төр таслан зогсоох уу, хараагүй юм шиг царайлаад цаашаа явах уу гэдэг асуудал болчихоод байна. Гишүүд шийдвэр гаргахдаа үүнийг харгалзаж үзэх байх гэж бодож байна.Монголын төрийг энэ ялзралаас татаж гаргах нь миний болоод энд сууж байгаа 76 гишүүн, 65-ын бүлгийн үндсэн үүрэг” хэмээн хэлсэн байдаг.Хагас жил тойрон маргалдсан энэ асуудалд АН-ын бүлгийн дарга Д.Эрдэнэбат “Чуулган завсарласан байсан учраас оруулах ямар ч боломжгүй байсан” гэх сэтгэлгүй хариуг өгч, анхнаасаа зохион байгуулалттайгаар хэдхэн хүний хооронд буюу бүлэглэл дотроо шийдсэн гэдгээ хүлээн зөвшөөрсөн.

Тогтвортой үйл ажиллагаа явуул­даггүй, худалдан авалт хийх хөрөнгийн эх үүсвэр нь хууль бус, эргэн төлөгдөх баталгаагүй “Монголын зэс” корпорацийн хал­хавч, ашиг сонирхлын зөрчил нь “урдаа барьдаг ганц”-ыг маань шархаа нөхөхөд зориулж, эцсийн эрсдэлийг төрд үүрүүлэх төлөвтэй байснаас харахад “Эрдэнэт” үйлдвэрийн 49 хувийг төр бүрэн эзэмшилдээ авах зайлшгүй шаардлага тулгарч байсныг харуулж байна.

“Эрдэнэт” үйлдвэр бол ард түмний өмч.Үндэсний нэн тэргүүний ашиг сонирхол, дотоодын зах зээлийг эрдсийн бүтээгдэхүүнээр хангах, эдийн засгийг эрчимтэй хөгжүүлэх, экспортын орлогыг нэмэгдүүлэх зэрэг нэн чухал ач холбогдолтой стратегийн тус орд газрыг хууль бус аргаар ч хамаагүй авах гэж улайрсан компанид өгөх нь Засгийн газрын зорилгод нийцэхгүй юм.Экспортын орлогынхоо 90 гаруй хувийг зэс, алт болон бусад ашигт малтмалаас бүрдүүлдэг манай орон байгалийн баялагтай холбоотой асуудалд нухацтай хандах ёстой.“Эрдэнэт” бол хоногт 1.5 сая ам.долларын үйлдвэрлэл явуулж, 12 тэрбум ам.долларын төсөвтэй энэ орны мөнгө хөрөнгийн нөөцийн дийлэнхийг бүрдүүлдэг асар том үйлдвэр.Дэлхийд 100 гаруйхан байдаг ийм төрлийн том үйлдвэрийг хэдхэн хүний эвлүүлж, нураадаг тоглоом болгоод үлдээж боломгүй. УИХ бүрэн эрхийнхээ хүрээнд хулгайн шинжтэй, худалдан авалтыг зогсоож өмч, хөрөнгөө буцаан авсан нь зөв үйлийнхээ төлөө “эрүүл” шийдвэр гаргаж, зоригтой зүтгэж чаддагаа харуулсан явдал юм.

А.ДАВААХҮҮ