“Явган алхалт бол иргэн бүрд хүртээмжтэй нийгмийн эрүүл мэндийн бодлого”

Монголын явган алхалтын холбооны тэргүүн Б.Болор-Эрдэнэтэй ярилцлаа.

–Монгол Улсын эрүүл мэндийн өнөөгийн нөхцөл байдлыг та хэрхэн харж байна вэ?

–Өнөөдөр Монгол Улс халдварт бус өвчний томоохон сорилттой нүүр тулж байна. Эрүүл мэндийн яам болон Үндэсний статистикийн хорооны мэдээллээр Монгол Улсын нийт нас баралтын тэргүүлэх шалтгаан нь олон жилийн турш зүрх, судасны тогтолцооны өвчин хэвээр байна. Үүний дараа хавдар, осол гэмтэл, амьсгалын тогтолцооны өвчин зэрэг шалтгаанууд ордог.

Үүний зэрэгцээ сэтгэцийн эрүүл мэндийн асуудал хурцаар тавигдаж байна. Монгол Улсад амиа хорлолтын түвшин дэлхийн олон орны дунд өндөрт тооцогддог бөгөөд жил бүр хэдэн зуун хүн амиа хорлон нас барж, үүнээс хэд дахин олон хүн оролдлого хийдэг. Стресс, ажлын ачаалал, хотжилт, хөдөлгөөний дутагдал, нийгмийн дарамт зэрэг олон хүчин зүйл үүнд нөлөөлж байна.

Өөрөөр хэлбэл бид зөвхөн өвчнийг эмчлэх тухай биш, өвдөхөөс нь өмнө хэрхэн сэргийлэх вэ гэдэг үндэсний хэмжээний бодлогын талаар ярих цаг болсон.

–Энэ асуудлыг явган алхалттай хэрхэн холбож ойлгох вэ?

–Дэлхийн Эрүүл Мэндийн Байгууллага хөдөлгөөний дутагдлыг нас баралтын тэргүүлэх эрсдэлт хүчин зүйлсийн нэг гэж тодорхойлсон. Өнөөдөр дэлхий даяар 1.8 тэрбум насанд хүрэгч хангалттай хөдөлгөөн хийдэггүй байна. Хэрэв энэ байдал үргэлжилбэл 2030 он гэхэд хөдөлгөөний дутагдалтай хүний эзлэх хувь 35 хувьд хүрнэ гэж ДЭМБ анхааруулсан.

Монгол Улс ч үүнээс ангид биш.

Бид автомашинд илүү түшиглэсэн, суурин хэв маягтай нийгэм болж байна. Хүүхдүүд дэлгэцийн өмнө, залуус оффист, ахмадууд гэртээ илүү их цагийг өнгөрөөж байна. Үүний үр дүнд таргалалт, даралт ихсэх, чихрийн шижин, сэтгэл гутрал, стресс улам нэмэгдэж байна.

Харин явган алхалт бол энэ бүхний эсрэг хамгийн энгийн бөгөөд хамгийн хүчтэй “эм” юм.

– Яагаад заавал явган алхалт гэж? Өөр спорт байж болохгүй юу?

– Спорт бол гайхамшигтай. Гэхдээ бүх хүн спортын клубт явж чаддаггүй.

Харин явган алхалт бол хүн бүрийн нийтлэг ард нийтийн спорт.

Тусгай хувцас хэрэггүй. Тусгай ур чадвар хэрэггүй. Өндөр зардал шаардахгүй. Нас, хүйс, хөгжлийн бэрхшээл, орлогоос үл хамааран хүн бүр оролцож чадна.

Энэ утгаараа явган алхалт бол зөвхөн спорт биш, нийгмийн хамгийн хүртээмжтэй эрүүл мэндийн үйлчилгээ юм.

Дэлхийн олон улс алхалтыг эрүүл мэнд, хот төлөвлөлт, байгаль орчин, боловсрол, аялал жуулчлалын бодлоготой уялдуулан хөгжүүлж байна. Учир нь алхдаг хотууд илүү эрүүл, илүү аюулгүй, илүү аз жаргалтай байдаг нь судалгаагаар батлагдсан.

–Монголд юу хамгийн их дутагдаж байна гэж та үзэж байна вэ?

–Бидэнд явган хүний зам байдаг. Гэхдээ алхалтын бодлого хангалтгүй байна.

Явган хүний зам барих, мод тарих хоёр өөр ойлголт. Харин “алхахад ээлтэй хот” бий болгох нь бүр өөр түвшний бодлого.

Өнөөдөр Монгол Улсад маань “Үндэсний хэмжээний явган алхалтын бодлого” байхгүй.

Алхалтын замын стандарт, тэмдэглэгээ, чанарын нэгдсэн тогтолцоо хангалтгүй. Мөн иргэдийн өдөр тутмын алхалтыг дэмжих хот төлөвлөлтийн шийдэл цөөн.

Ажлын байр, сургууль, төрийн байгууллагуудад алхалтыг дэмжсэн соёл төлөвшөөгүй байна. Энэ бол зөвхөн спортын асуудал биш. Эрүүл мэндийн асуудал. Хот байгуулалтын асуудал. Байгаль орчны асуудал. Нийгмийн хөгжлийн асуудал юм.

–Тэгвэл таны хувьд ямар өөрчлөлтийг хүсэж байна вэ?

–Бид “алхалтын соёл”-ыг төлөвшүүлэх хэрэгтэй. Үүнээс цааш “алхалтын хөдөлгөөн”-ийг өрнүүлэх хэрэгтэй. Эцэст нь Монгол Улсад “алхалтын хувьсгал” хэрэгтэй.

Энэ хувьсгал жагсаал биш. Өдөр бүрийн 30 минутын алхалт. Ажилдаа алхаж очдог иргэн. Амралтын өдрөөрөө гэр бүлээрээ алхдаг соёл. Хүүхдээ машинаар биш алхуулаад сургуульд хүргэдэг эцэг эх, ахмад настнуудад аюулгүй алхах орчин. Хөгжлийн бэрхшээлтэй иргэдэд хүртээмжтэй явган зам. Ийм өөрчлөлтүүд нийлээд эрүүл үндэстнийг бий болгодог.

–Энэ нь төрийн бодлогын хэмжээнд хэрхэн тусах ёстой вэ?

–Миний бодлоор Монгол Улс “Үндэсний алхалтын бодлого”-той болох цаг болсон.

Энэ нь зөвхөн Эрүүл мэндийн яамны асуудал биш.

Хот байгуулалт, Зам тээвэр, Боловсрол, Соёл, Байгаль орчин, Аялал жуулчлал, орон нутгийн удирдлага гээд бүх салбар хамтран хэрэгжүүлэх үндэсний хөдөлгөөн байх ёстой.

Алхалтыг хөгжүүлэхэд зарцуулсан хөрөнгө бол зардал биш.

Энэ бол эрүүл мэндийн зардлыг бууруулах хөрөнгө оруулалт. Энэ бол бүтээмжийг нэмэгдүүлэх хөрөнгө оруулалт. Энэ бол ирээдүйн эрүүл Монголд хийж буй хамгийн өгөөжтэй хөрөнгө оруулалт юм.

–Ярилцлагын төгсгөлд уншигчдад хандаж юу хэлэх вэ?

–Монголчууд бид эрүүл мэндийн тухай зөвхөн эмнэлэг, эм тариагаар төсөөлөхөө болих хэрэгтэй.